Encefalozoonoza jest jedną z chorób układu nerwowego u królików. Wywołuje ją pasożytniczy pierwotniak z rodziny microsporidia - Encephalitozoon cuniculi. Różne gatunki zwierząt są narażone na inwazję tego pasożyta, jednak w przypadku znakomitej większości kotów i psów zarażenie nie jest śmiertelne i - przy odpowiednim działaniu - całkowicie wyleczalne.

E.cuniculi jest niebezpieczny także dla ludzi z wybitnie obniżona odpornością, chociażby chorych na AIDS czy będących ofiarami chorób tropikalnych.

Rozprzestrzenianie się choroby

E. cuninuli przenoszony jest przez mocz. Jego reprodukcja następuje w nerkach. Większość królików zaraża się tym pasożytem od matki, możliwe jest jednak zarażenie także przez kontakt z moczem nosiciela (forma przetrwalnikowa wykazuje aktywność przez okres nawet do 1 miesiąca). W niektórych populacjach ponad 80 procent osobników jest zainfekowanych. Objawy choroby wywołanej przez pierwotniaka mogą nigdy nie wystąpić u nosiciela. W momencie aktywizacji zalegających w komórkach nerek form przetrwalnikowych, następuje reakcja głównie ze strony układu nerwowego.

Objawy

Najbardziej charakterystycznym objawem aktywności pasożyta w organizmie jest tzw."head tilt"(ang.), czyli pochylony, skręcony łepek. Dodatkowo pojawiają się rozszerzone źrenice, oczopląs, paraliże, porażenia kończyn, niezborność ruchów i trudności w utrzymaniu postawy stojącej, problemy z błędnikiem. Zdarzyć się mogą ataki epileptyczne. Królik kreci się szaleńczo wokół własnej osi, aż do wyczerpania całego zasobu energii. Biorąc pod uwagę możliwość takiej reakcji, zostawiając królika samego w domy trzeba ograniczyć mu przestrzeń funkcjonowania, oraz wyłożyć ją czymś miękkim. Po ataku zwierzę jest zazwyczaj skrajnie wyczerpane i osowiałe. Niektóre stworzenia nie są w stanie samodzielnie złapać równowagi.


Schorzeniu towarzyszyć mogą choroby oczu - np. wysychanie spojówki. Na takim etapie zaawansowania, oprócz układu nerwowego, zainfekowane są także organy wewnętrzne - wątroba, śledziona, również mózg. Jeśli zostały uszkodzone nerki, będące przecież przyczółkiem ataku E.cuniculi na organizm królika, może to skutkować wzmożonym pragnieniem oraz poliurią. Niezdolność przełykania pokarmów stanowi symptom choroby w bardzo zaawansowanym stadium.

Część wymienionych tu objawów nie należy do charakterystycznych, dlatego niezbędne są specjalistyczne badania, potwierdzające obecność aktywnej bądź pasywnej formy pasożyta w organizmie zwierzęcia.

Diagnozowanie

Niestety, trudno jest zdiagnozować E. cuniculi u chorych królików. Testy krwi mogą określić, czy królik był narażony na E. cuniculi, ale pozytywny wynik niekoniecznie oznacza aktywną infekcję.

Weterynarze często używają parzystych testów krwi, mierząc przeciwciała, aby wesprzeć diagnozę E. cuniculi. Rosnący poziom miana wspiera diagnozę E. cuniculi, ale nie jest to 100% pewne. Królik może testować pozytywnie trzy tygodnie po ekspozycji i może mieć pozytywne miano przez całe życie bez klinicznych objawów.

test PCR moczu jest pomocny w określeniu, czy królik aktywnie wydala zarodniki. Jednak negatywny test nie oznacza, że królik nie ma E. cuniculi—oznacza tylko, że nie rozprzestrzenia aktywnie pasożyta. Króliki będą okresowo wydalać zarodniki z moczem przez całe życie, z objawami lub bez.

Rutynowe badania krwi (chemia i pełna morfologia krwi), radiografie czaszki i hodowle jakiegokolwiek wydzieliny z uszu są pomocnymi testami w określeniu towarzyszących chorób i wspomagają ogólne leczenie królika z E. cuniculi.

Biopsja i test PCR tkanek narządów są jedynym sposobem na definitywną diagnozę. Niestety, zazwyczaj wykonuje się to tylko po śmierci zarażonego królika.

Leczenie

Celem leczenia jest zatrzymanie rozprzestrzeniania się pasożyta i postępu objawów klinicznych. Całkowite wyeliminowanie pasożyta może nie nastąpić, ponieważ może on pozostać ukryty w komórkach ciała. Weterynarze zazwyczaj przepisują 30-60-dniowy kurs leku odrobaczającego o nazwie fenbendazol w celu leczenia E. cuniculi.

Badania pokazują, że zatrzymuje to dodatkowe wydalanie E. cuniculi, ale zapalenie w tkankach ciała pozostaje, ponieważ uszkodzenie już się dokonało. Ponieważ zapalenie nie jest wyeliminowane, niektóre objawy kliniczne mogą nie zniknąć całkowicie i mogą nawracać w przyszłości. Mniej powszechne leczenie odrobaczające obejmuje albendazol, thiabendazol i oxibendazol.

Leki przeciwzapalne mogą być stosowane indywidualnie. Czasami weterynarze przepisują sterydy, które mogą pomóc zmniejszyć zapalenie w dawkach przeciwzapalnych. Niektórzy weterynarze używają niesteroidowego leku przeciwzapalnego meloksykam, aby pomóc w objawach klinicznych, a także leków przeciw nudnościom i chorobie lokomocyjnej, takich jak meklizyna.

Weterynarze mogą przepisać antybiotyki w celu leczenia towarzyszących infekcji ucha, które przyczyniają się do objawów takich jak przechylenie głowy, drgania oczu i turlanie się. Weterynarze muszą zawsze ostrożnie wybierać odpowiedni antybiotyk, ponieważ króliki tolerują tylko niektóre rodzaje.

Rekonwalescencja

Łagodne przypadki E. cuniculi mogą ustąpić samoistnie dzięki układowi odpornościowemu królika. Jednak opiekunowie zwierząt powinni zawsze zabrać swojego królika do weterynarza, aby ustalić, czy leczenie jest konieczne.

Ciężkie przypadki często wymagają hospitalizacji w centrum całodobowym w celu zapewnienia wsparcia, w tym płynów dożylnych i częstego karmienia. Króliki doświadczające napadów są leczone lekami przeciwpadaczkowymi i dodatkowym wsparciem w razie potrzeby.

Dieta i wsparcie żywieniowe są również kluczowe podczas procesu rekonwalescencji. Ogólnie rzecz biorąc, rokowanie jest gorsze w miarę nasilania się objawów klinicznych. Króliki, które nadal jedzą samodzielnie, mają się najlepiej, ale gdy przestają jeść i wymagają wsparcia żywieniowego, powrót do normy może być trudny. Po rozpoczęciu leczenia objawy kliniczne nie powinny się pogarszać, ale mogą nie wrócić do normy.

Zapobieganie

Zapobieganie E. cuniculi u królików może być trudne, ponieważ wiele z nich ma ukryte infekcje. Idealnie, do domu należy przyprowadzać tylko króliki, które miały badanie krwi i są negatywne na E. cuniculi. Świnki morskie mogą również przenosić i rozprzestrzeniać chorobę, więc należy zachować ostrożność, gdy są razem. Utrzymanie czystości klatek, jako dobra higiena, może zmniejszyć rozprzestrzenianie się E. cuniculi.

Opiekunowie zwierząt powinni spodziewać się, że rekonwalescencja z E. cuniculi potrwa tygodnie do miesięcy, w zależności od nasilenia objawów klinicznych. Króliki domowe mogą nie wrócić do 100% normy i często pozostają z trwałym przechyleniem głowy lub problemami z równowagą.